оносма

Оносма

Оносма – бұл ботаникалық термин, яғни өсімдіктер туралы ғылымға қатысты сөз. Бұл сөз айлауық туысына (лат. *Onosma*) жататын өсімдіктердің ғылыми атауын білдіреді. Мәтінде берілген мысалдар "оносма" сөзінің түрлі түрлерін және олардың қазақ тіліндегі балама атауларын көрсетеді.

• оносма гмелина – Гмелин айлауығы
• оносма двухцветная – қос түсті айлауық
• оносма зауральская – орал оносма (Onosma transrhymnense)

Демек, "оносма" сөзі өсімдіктің ғылыми аты ретінде қолданылады, ал одан кейін келетін сөздер (мысалы, гмелина, двухцветная) – бұл айлауықтың нақты түрін көрсетеді. Қазақ тілінде осы түрлердің әрқайсысының жеке-жеке атаулары бар екені де көрініп тұр. Сонымен, "оносма" – бұл айлауық туысына жататын өсімдіктерді белгілейтін ботаникалық термин.

Ботаникалық бақтағы гүлзарды аралап жүрген едім. Көздерімді бірден әдемі гүлге түсірдім – оносма. Бұл атау мені қызықтырды. Бұрын естімеген есім еді. Жасыл жапырақтарының арасында көгілдір гүлдері жарқырап тұрды. Бақтағы ересек ботаникпен кездестім де, одан бұл гүл туралы сұрадым.

"Иә, бұл – оносма! Көптеген түрлері бар. Мысалы, қараңыз, мынасы – оносма гмелина, яғни Гмелин айлауығы. Ал мынасы – оносма двухцветная, қос түсті айлауық. Әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар", – деді ботаник.

Одан әрі ол маған оносма длиннотычинковая (аталық айлауық), оносма зауральская (орал оносмасы) және оносма красильная (бояулық айлауық) туралы айтты. Әрқайсысының атын естіген сайын, мен олардың әртүрлілігіне таң қалдым. Соңғыда ботаник маған оносма оттопыренная (тарбақ айлауық) пен оносма простейшая (жабайы оносма) туралы да айтты.

"Оносма – өте әдемі және қызықты гүл. Оның түрлерінің көптігі оны ботаникалық зерттеулер үшін қымбатты етеді", – деді ол.

Оносма гүлдерінің әдемілігі мен түрлерінің көптігі мені қатты әсер етті. Бұл күні мен жаңа бір гүлмен таныстым, сонымен қатар ботаникалық атаулардың мағынасын да түсіндім.