определяемый

Жалпы мағынасы:

“Определяемый” сөзі орыс тілінде “анықталушы”, “анықталғыш” деп аударылады. Бұл сөздің негізгі мағынасы – басқа бір нәрсеге қатысты анықталуға, белгілі бір сипатқа ие болуға жарамды немесе қабілетті жағдай. Яғни, бұл сөз өзінен сыртқы факторлардың әсерінен өзгеріп, нақтыланатын нәрсені білдіреді.

Мәтіндегі мысалдарды талдау:

• определяемое напряжение → мех. анықталатын кернеу: Механикада “определяемое напряжение” – сыртқы күштердің әсерінен анықталатын, өлшенетін кернеуді білдіреді. Яғни, кернеудің шамасы белгілі бір жағдайда анықталады.
• определяемое слово → лингв. анықталушы сөз: Тіл білімінде “определяемое слово” – басқа сөздермен (мысалы, анықтауыштармен) қарым-қатынасқа түсіп, мағынасын нақтылайтын сөзді білдіреді. Мысалы, “кітап” деген сөз “жаңа кітап” дегенде анықталады.
• определяемый терминоэлемент → лингв. анықтаушы терминбөлшек: Терминологияда “определяемый терминоэлемент” – терминнің мағынасын анықтайтын, оның құрамына кіретін бөлікті білдіреді.
• определяемый член → лингв. анықтауыш мүше: Синтаксисте “определяемый член” – анықтауыш мүшеге қатысты болатын, оның мағынасын толықтыратын сөзді білдіреді.

Қорытынды:

“Определяемый” сөзінің мағынасы контекстке байланысты өзгереді, бірақ негізгі идеясы – анықталуға, белгілі бір сипатқа ие болуға жарамдылық. Бұл сөз әртүрлі салаларда (механика, лингвистика, терминология, синтаксис) қолданылады және осы салаларға тән ерекшеліктермен толықтырылады.

Абайдың жобасы

Абай есімді жас инженер бір жаңа жобамен айналысып жатқан еді. Оның міндеті – машинаның жұмысын бақылап, анықталатын кернеуді өлшеу болатын. Бұл кернеудің өзгеруін қадағалау арқылы, машинаның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге тиіс еді.

Абайдың басшысы, профессор Көкенов, оған: "Есіңде болсын, Абай, бұл жобадағы ең маңыздысы – анықталатын сөздерді дұрыс түсіну. Әрбір терминнің мағынасын білу керек, әсіресе анықтаушы терминбөлшектерді." деді.

Абай мұқият зерттеулер жасады. Ол тіл біліміндегі анықтауыш мүшелердің маңызын түсінді. Осы білімдерінің арқасында, ол машинаның жұмысын толыққанды бақылап, қауіпсіздікті қамтамасыз ете алды.

Соңында, Абай өз жобасын сәтті аяқтады. Профессор Көкенов оны мақтап, "Жақсы жұмыс жасадың, Абай! Сен анықталатын нәрселерді дұрыс түсініп, оларды тиімді пайдалана білдің." деді.