операция

Аудармасы

I. жен.
1) мед. (хирургическое вмешательство, предпринимаемое с лечебной целью) ота; ота жасау (хирургиялық жәрдем)
операция в брюшной полости → мед. іштен жасалатын ота
операция на сердце → мед. жүрекке жасалатын ота
операция под наркозом → мед. наркозбен жасалатын ота
пластическая операция → мед. пластикалық ота
подвергнуться операции → мед. ота жасату
2) психол. (субъектінің объективті дүниені танып білу үшін істейтін қимыл-әрекеті)
II. жен.
1) воен. (совокупность боевых действий, объединенных одной целью, одним заданием) операция (соғыс әрекетін жүргізу)
наступательная операция → воен. шабуыл операциясы
обходная операция → воен. қоршап алу операциясы
операция по захвату преступника → қылмыскерді құрықтау операциясы
2) перен. разг. (ряд действий с общей целью) қиын істі тындыру
сборы в дорогу – длительная операция → жолға жиналу – ұзақ іс
3) (отдельная законченная часть технологического процесса) әрекет; жұмыс (технологиялық үдерістің тамамдалған бір үлесі)
операция бурения → неф. бұрғылау әрекеті
операция глушения скважины → неф. ұңғыманы бастыру жұмысы
операция добычи → неф. өндіру жұмысы
операция наращивания → неф. арттыру жұмысы; өсіру жұмысы
4) инф. мат. (действие вычислительной машины по одной из команд программы) амал
операции над массивами → инф. сілемдер алу амалдары
операции над символами и строками → инф. символдар мен жазу жолдарын алу амалдары
операции над словами → инф. сөздер алу амалдары
операции над числами → инф. сандар алу амалдары
5) эк. (в банке, на почте и т. п.) ақша алу операциясы; ақша беру операциясы
агентские операции → эк. агент операциялары
административные операции → эк. әкімшілік операциялар
активные операции → эк. активтік операциялар (қаражатты орналастыру)
арбитражные операции → эк. арбитраждық операциялар
арендные операции → эк. жалгерлік операциялар; жалдау операциялары
банковская операция → эк. банк операциясы
бартерные операции → эк. баспа-бас айырбас операциялары
биржевые операции → эк. биржалық операциялар
бондовые операции → эк. бонд операциялары
брокерские операции → эк. делдалдық операциялар
валютная операция → эк. валюталық операция
венчурные операции → эк. венчурлық операциялар
внерыночные операции → эк. нарықтан тыс операциялар
внешнеторговые операции → эк. сыртқы сауда операциялары
внутренние операции → эк. ішкі операциялар
временные операции → эк. уақытша операциялар
выкупная операция → эк. сатып алу операциясы
грузовые операции → эк. жүк операциялары
деловые операции → эк. іскерлік операциялар
депозитарные операции → эк. депозитарлық операциялар
депозитные операции → эк. депозиттік операциялар
доверительные операции → эк. сенімгерлік операциялар
забалансовые операции → эк. теңгерімнен тысқары операциялар
залоговые операции → эк. кепілді операциялар
импортные операции → эк. импорттық операциялар
инвентарные операции → эк. түгендемелік операциялар; түгендеу операциялары
инкассовые операции → эк. инкассолық операциялар
интервенционные операции → эк. басқыншылық операциялар
информационные операции → эк. ақпараттық операциялар
кассовые операции → эк. кассалық операциялар
клиринговые операции → эк. клирингтік операциялар
комиссионно-посреднические операции → эк. комиссиялық-делдалдық операциялар
комиссионные операции → эк. комиссиялық операциялар
коммерческие операции → эк. коммерциялық операциялар
компенсационные операции → эк. өтемақылы операциялар; өтемдік операциялар
компенсирующие операции → эк. өтеуші операциялар
конверсионные операции → эк. айырбасталымдық операциялар; конверсиялық операциялар
консигнационные операции → эк. консигнациялық операциялар
кредитно-арендные операции → эк. кредиттік-жалгерлік операциялар
кредитные операции → эк. кредиттік операциялар
лизинговые операции → эк. лизингтік операциялар
лицензионные операции → эк. лицензиялық операциялар
логистические операции → эк. логистикалық операциялар
наличные операции → эк. қолма-қол ақша операциялары
невидимые операции → эк. елеусіз операциялар; көзге көрінбейтін операциялар; көлегей операциялар
нетоварные операции → эк. тауардан тысқары операциялар
неторговые операции → эк. саудадан тысқары операциялар
операции аренды → эк. жалгерлік операциялары
операции в иностранной валюте → эк. шетел валютасымен жүргізілетін операциялар
операции за период времени → эк. уақыт кезеңіндегі операциялар
операции на бирже → эк. биржадағы операциялар
операции на давальческом сырье → эк. өңделме шикізатқа негізделген операциялар
операции на открытом рынке → эк. ашық нарықтағы операциялар (орталық банктің өзі жүргізетін ақша-кредит саясаты шеңберінде қазынашылық билеттер мен вексельдерді сатып алу-сатуы)
операции по кредитованию → эк. кредиттеу операциялары
операции по лизингу → эк. лизинг операциялары
операции по международному туризму → эк. халықаралық туризм операциялары
операции по перепродаже → эк. алып-сату операциялары
операции по переработке товаров → эк. тауарларды ұқсату операциялары
операции по страхованию → эк. сақтандыру операциялары
операции по финансированию → эк. қаржыландыру операциялары
операции по фрахтованию → эк. кемемен тасымалдау операциялары
операции подряда → эк. мердігерлік операциялары
операции регистратора ценных бумаг → эк. бағалы қағаздарды тіркеушінің операциялары
операции с активами → эк. активтермен жасалатын операциялар
операции с валютными ценностями → эк. валюталық құндылықтармен жасалатын операциялар
операции с векселями → эк. вексельдермен жасалатын операциялар
операции с государственными обязательствами → эк. мемлекеттік міндеттемелермен жасалатын операциялар
операции с драгоценными металлами и драгоценными камнями → эк. асыл металдармен және асыл тастармен жасалатын операциялар
операции с иностранной валютой → эк. шетел валютасымен жасалатын операциялар
операции с немедленной оплатой → эк. дереу ақысы төленетін операциялар
операции с пассивами → эк. пассивтермен жасалатын операциялар
операции с реальным товаром → эк. нақты тауармен жасалатын операциялар
операции с финансовыми требованиями → эк. қаржы талаптарымен жасалатын операциялар
операции с ценными бумагами → эк. бағалы қағаздармен жасалатын операциялар
операции с чеками → эк. чектермен жасалатын операциялар
операции сберегательных банков → эк. жинақ банктерінің операциялары
операции текущего платежного баланса → эк. ағымдағы төлем теңгерімі операциялары
операции хеджирования → эк. хеджерлеу операциялары
операции хозяйства → эк. шаруашылық операциялары
операции центрального банка на открытом рынке → эк. орталық банктің ашық нарықтағы операциялары
операции через агента → эк. агент арқылы жүзеге асырылатын операциялар
операции через брокера → эк. делдал арқылы жүзеге асырылатын операциялар
офсетные операции → эк. офсеттік операциялар
пассивные операции → эк. пассивтік операциялар (қаражат тарту)
переводные операции → эк. аудару операциялары; аударым операциялары
переучетные операции → эк. қайта есептеу операциялары
посреднические операции → эк. делдалдық операциялар
почтовая операция → эк. пошталық операция (поштада қатынас қағаздарды алып-беру жұмысы)
предварительные операции → эк. алдын ала жасалатын операциялар
прекращенные операции → эк. тоқтатылған операциялар
принципиальные операции → эк. принципті операциялар
производственные операции → эк. өндірістік операциялар
реимпортные операции → эк. кері импорттық операциялар
реэкспортные операции → эк. кері экспорттық операциялар
ростовщические операции → эк. өсімқорлық операциялар
синдицированные операции → эк. синдикатталған операциялар
складские операции → эк. қойма операциялары
спекулятивные операции → эк. алып-сатарлық операциялар
срочные операции → эк. мерзімдік операциялар
ссудные операции → эк. қарыз операциялары
страховые операции → эк. сақтандыру операциялары
таможенные операции → эк. кеден операциялары
товарные операции → эк. тауар операциялары
торговые операции → эк. сауда операциялары
транспортно-экспедиторские операции → эк. көлік-экспедиторлық операциялар
трансфертные операции → эк. трансферт операциялары
трастовые операции → эк. сенімгерлік операциялар
учетные операции → эк. есеп операциялары
факторные операции → эк. факторлық операциялар
фидуциарные операции → эк. фидуциарлық операциялар (банк не басқа заңды тұлға бағалы қағаздарды сақтауға және басқаруға қабылдайтын операциялар)
фидуционарные операции → эк. фидуционарлық операциялар
финансовые операции → эк. қаржы операциялары
фондовые операции → эк. қор операциялары
форвардные операции → эк. форвардтық операциялар
фьючерсные операции → эк. фьючерстік операциялар
хозяйственная операция → эк. шаруашылық операция (кәсіпорынның мүлікте, капиталда, қаржы нәтижелерінде өзгеріс туғызатын шаруашылық қызметі)
экспортные операции → эк. экспорт операциялары
эмиссионные операции → эк. эмиссиялық операциялар

AI Түсіндірмесі

«Операция» сөзінің полисемиялық сипаты

Мәтіннен көрініп тұрғанындай, «операция» сөзі – полисемиялық, яғни бірнеше мағынаға ие. Оның мағынасы контекстке байланысты өзгереді. Мәтінде оның 6 негізгі салалық мағынасы берілген:

  1. Медициналық мағынасы: Хирургиялық араласу, емдеу мақсатында жасалатын ота. Мысалы: «іштен жасалатын ота», «жүрекке жасалатын ота». Бұл мағынада сөз медициналық терминологияға жатады.
  2. Психологиялық мағынасы: Объективті әлемді тану үшін субъект жасайтын әрекет. Бұл мағынасы психологиялық зерттеулерде қолданылады.
  3. Әскери мағынасы: Бір мақсатқа бағытталған әскери қимылдардың жиынтығы. Мысалы: «шабуыл операциясы», «қоршап алу операциясы». Бұл мағынада сөз әскери терминологияға жатады.
  4. Жалпылама мағынасы: Бір мақсатқа жету үшін жасалатын бірқатар әрекеттер. Мысалы: «жолға жиналу – ұзақ іс». Бұл мағынасы күнделікті тілде жиі қолданылады.
  5. Технологиялық мағынасы: Технологиялық процестің аяқталған бір бөлігі. Мысалы: «бұрғылау әрекеті», «ұңғыманы бастыру жұмысы». Бұл мағынасы техникалық салаларда қолданылады.
  6. Информатикалық, математикалық, экономикалық мағыналары: Компьютерлік амалдар, математикалық есептеулер, банктік және экономикалық іс-әрекеттер. Мысалы: «ақша алу операциясы», «сандар алу амалдары». Бұл мағыналары тиісті салалардың терминологиясына жатады.

Сөздің этимологиялық байланысы

«Операция» сөзі латын тілінен келген («operatio» – әрекет ету, іс-қимыл). Бұл этимологиялық байланыс сөздің мағыналық кеңдігін түсіндіреді, өйткені «әрекет ету» ұғымының өзі көптеген салаларда қолданылуы мүмкін.

Мәтіндегі мағыналық ерекшеліктер

Мәтінде «операция» сөзінің мағынасын нақтылау үшін одан әрі түсіндірмелер берілген. Мысалы, «операция в брюшной полости → мед. іштен жасалатын ота» деген тіркесте, «операция» сөзінің медициналық мағынасы нақтыланады.

Қорытынды

«Операция» сөзі – мағынасы кең және салалық ерекшеліктері бар полисемиялық сөз. Оның мағынасын түсіну үшін контексті ескеру және тиісті салалық терминологияны білу қажет. Мәтін «операция» сөзінің әртүрлі мағыналарын және олардың қолданылу салаларын көрсетеді, сонымен қатар сөздің этимологиялық тамырын ашады.

AI Мысал

Операция

Жас Әлия ауруханадағы күту бөлмесінде отырды. Оның анасы бүгін операция жасатуға жатыр еді. Әлияның жүрегі қатты соғып, қолы терлеп кетті. "Операция" деген сөзді ол әрқашан қорқынышпен естіген. Оның әкесі де бірнеше жыл бұрын жүрекке операция жасатқан еді. Содан бері ол анасының денсаулығы үшін үнемі алаңдап жүреді.

Дәрігерлер анасына іштен жасалатын ота жасауға дайындалып жатыр екен. Әлия бұл операцияның өте қиын екенін білді. Ота жасату – бұл тек медициналық амал ғана емес, сонымен қатар, үлкен жауапкершілік пен күш-жігерді қажет ететін іс еді.

Бірақ Әлия анасының күшті екеніне сенді. Ол отадан сәтті шығып, қайтадан денсаулығына оралатынына үміттенді. Ота басталғанда, Әлия Аллаға жалбарынып, анасы үшін дұға етті. Ол операция аяқталғанша, тыныштық таппады.

Кейіннен, Әлия банкте ақша беру операциясын жасап, анасына гүл алып келді. Отадан кейін анасының жағдайы жақсы болды. Әлия анасының жанында отырып, оның қолын ұстады. Олар екеуі бұл операцияны жеңіп шықты. Бұл олар үшін жаңа өмірдің бастауы болды.