оплевать

«Оплевать» сөзінің этимологиясы мен мағыналық дамуы

«Оплевать» сөзі орыс тіліндегі түкіру, лақтыру, бұзу сияқты мағыналарды білдіретін көне славян тілінен келген. Сөздің түбірі – «плева» (түкіршік). Алғашқы мағынасы физикалық әрекет – түкіру болған. Бірақ уақыт өте келе, бұл сөз ауыспалы мағына да қабылдаған.

Сөздің мағыналық екі саласы

Мәтінде көрсетілгендей, «оплевать» сөзі екі мағынада қолданылады:

1. Тіке мағынасы (буквальное значение): Бұл физикалық әрекетті білдіреді – түкіру, түкіріктеу. Мысалдарда көрсетілгендей, еденге түкіру немесе еденге шемішкені түкіріп тастау осы мағынаға жатады. Бұл мағынада сөз теріс коннотацияға ие, яғни жағымсыз әрекетті білдіреді.
2. Ауыспалы мағынасы (переносное значение): Бұл мағынада «оплевать» сөзі моральдық зиян келтіру, кемсіту, қорлау, масқаралау сияқты түсініктерді білдіреді. Яғни, бір нәрсенің қадір-қасиетін түкіргендей, төмендету, ар-намысын жоққа шығару. Мысалы, «ең қымбаттысын масқаралау» – бұл ауыспалы мағынада қолданылған. Бұл мағынада сөздің эмоционалдық күші зор, өйткені ол терең назасыздық пен құрметсіздікті көрсетеді.

Синонимдер мен мағыналық нюанстар

Мәтінде берілген синонимдер («загадить», «загаживать», «опоганить», «осквернить», «оскорбить», «оскорблять», «поганить», «профанировать») «оплевать» сөзінің ауыспалы мағынасын толықтыра түседі. Әрбір синонимнің өзіндік мағыналық нюанстары бар, бірақ олардың барлығы да бір нәрсенің құндылығын төмендету, оған зиян келтіру идеясын білдіреді.

Қолданылу ерекшеліктері

«Оплевать» сөзі көбінесе разговорный стильде (күнделікті сөйлеу тілінде) қолданылады. Бұл сөздің ауыспалы мағынасы ресми стильде сирек кездеседі, себебі ол өте эмоционалды және тікелей болып табылады.

Қорытынды

«Оплевать» сөзі – мағынасы дамыған, екі салалы сөз. Оның тіке мағынасы физикалық әрекетті, ал ауыспалы мағынасы моральдық зиян келтіруді білдіреді. Бұл сөздің эмоционалдық күші зор, сондықтан оны қолдануда сақтық таныту қажет.

Абайдың жүрегі

Абайдың жүрегі ашумен толы еді. Ол бүгін ғана өзінің өмірлік жобасын, ұзақ жылдар бойы еңбек еткенін, бар күшін салған нәрсені оплевать етті. Бәрі кешегі кештен басталды.

Қаланың ең танымал галереясында Абайдың суреттерінен көрме ашылды. Көрмеге көп адам келді, бірақ олардың арасында бұрынғы досы, қазіргі қарсыласы – Ербол да болды. Ербол Абайдың суреттерін көрген соң, оларды ашықтан-ашық оплевать етті. Ол суреттерді «әуесқойлықтың өрнегі», «түссіз, құрғақ жәшіктер» деп масқаралады.

Абай бұл сөздерді естігенде, қатты ренжіді. Оның барлық армандары, күш-жігері, шығармашылығы – бәрі Ерболдың тіл тигізуімен оплевать етілді. Ол қорланғандай сезінді, абыройы төгілгендей болды.

Кешірек, Абай өзінің шеберханасында отырды. Еденге түкіргендей, ол өзінің суреттерін қарады. Олар бұрынғыдай әдемі көрінбеді. Ерболдың сөздері оның санасын жеді, оның өзіне сенімін жойды.

Бірақ, кейін Абай өзін жинады. Ол түсінді, Ерболдың мақсаты – оны сындыру, оның рухын басу. Ол оплевать етілгеніне қайғырудың орнына, одан күш алып, жаңа шығармалар жасауға бел буды. Ол Ерболға көрсетіп қоятынын білді, өзінің суреттерімен әлемді оплевать ететінін.