ополчить

Этимологиясы және тарихы:

"Ополчить" сөзі орыс тіліне славян тілдерінен келген. Оның түбірі "полк" (полк - әскер бөлімі) сөзімен байланысты. Алғашқы мағынасы - әскер жинау, жасақ құру, содан кейін кеңейіп, қарсыластыру, біреуді қарсы қою мағынасын алған. Сөздің соңындағы "-ить" жұрнағы орыс тілінде бір рет болатын іс-әрекетті білдіреді (совершенный вид). "Уст. " деген белгі сөздің көне, ескірген сөз екенін көрсетеді, қазіргі тілде жиі қолданылмайды.

Мағыналары:

Мәтінде берілгендей, "ополчить" сөзі екі мағынада қолданылады:

1. Тікелей мағынасы (вооружить): Бұл мағынада "ополчить" сөзі "жасақ құру", "жасақтандыру", "құралдандыру" деген мағыналарды білдіреді. Яғни, біреуді немесе бір топты соғысқа дайындау, оларға қару-жарақ беру. Мысалы, "Ополчили народ на защиту города" - Халықты қаланың қорғанына жасақтады.
2. Ауыспалы мағынасы (настроить против кого-либо): Бұл мағынада "ополчить" сөзі "қарсы аттандыру", "қарсы қою", "қарсы өшіктіру", "қарсы тұру" деген мағыналарды білдіреді. Бұл жерде сөз тікелей қару-жарақ туралы емес, адамдардың арасындағы қарым-қатынас туралы айтылады. Біреудің басқа біреуге немесе бір топқа қарсы наразылық тудыруы, оларды өшіктіруі.

Мысалдың талдауы:

"Ополчил против себя товарищей по работе → жұмыстағы әріптестерін өзіне қарсы өшіктіріп алды" - Бұл мысал "ополчить" сөзінің ауыспалы мағынасын көрсетеді. Адам өз әрекеттерімен жұмыстағы әріптестерін өзіне қарсы қойып, олардың арасында дұшмандық тудырған.

Қорытынды:

"Ополчить" сөзі - көне орыс сөзі, екі мағынада қолданылады: тікелей (жасақ құру) және ауыспалы (қарсы қою). Қазіргі тілде жиі қолданылмайды, бірақ мәтін контекстіне байланысты мағынасын түсіну маңызды.

Кешірімсіз қарсылық

Ілияс ағамыз зейнеткерлікке шыққан соң да тыныштық таппады. Бұрынғы жұмыстастарының арасындағы жағдайды жақсы білгендіктен, олардың арасындағы келіспеушіліктерді білдіретін хаттарды жиі жазатын. Ол әрқашан әділдікті қорғауға тырысты, бірақ оның тікелейлігі кейде адамдарды ренжітетін. Бір күні, Ілияс ағамыз ұжымдағы басшылықтың бұрыс шешімдерін сынап, ашық хат жазды. Ол бұл шешімдердің жұмыскерлерге зиян келтіретінін, олардың құқықтарын бұзушылық екенін айтты.

Бірақ, өкінішке орай, ол әріптестерін өзіне қарсы өшіктіріп алды. Олар оның тікелейлігіне наразылық білдіріп, оны ұжымға қарсы қойды. Ілияс ағамыз өзінің жақсы ниетімен жасаған әрекетінің нәтижесіне қатты ренжіді. Ол оларды ополчил – қарсы қойды, қарсы өшіктірді. Оның жанына жақын болған достары да одан алыстады.

Содан кейін Ілияс ағамыз өзінің қатесін түсінді. Әділдікті қорғау маңызды болғанымен, оны дұрыс жолмен жасау қажет екенін ұқты. Ол өзінің әріптестерімен келісуге тырысты, бірақ бұрынғыдай жақын қарым-қатынас орнату мүмкін болмады. Бұл оқиға Ілияс ағамызға өмірлік сабақ болды. Ол адамдармен қарым-қатынаста абайлануды, тікелейліктің орнына дипломатияны қолдануды үйренді.