органогенный

Органогенный

– бұл ресей тілінен келген сөз, қазақ тілінде "органогендік" деп аударылады. Оның мағынасы – органикалық заттардың, тірі организмдердің қызметінің нәтижесінде пайда болған дегенді білдіреді.

Яғни, бұл сөз тірі организмдердің (өсімдіктер, жануарлар, бактериялар және т. б. ) қатысуымен немесе олардың қалдықтарынан құралған нәрселерді сипаттау үшін қолданылады.

Мәтіндегі мысалдарды қарастыратын болсақ:

• органогенная порода – органогендік таужыныс (тірі организмдердің қалдықтарынан пайда болған таужыныс)
• органогенная структура – органогендік құрылым (тірі организмдердің құрамындағы немесе олардың әрекетінен пайда болған құрылым)
• органогенные горные породы – органогендік таужыныстары (органикалық заттардан тұратын таужыныстары)
• органогенные известняки – органогендік әктас (теңіз организмдерінің қалдықтарынан пайда болған әктас)
• органогенные осадки – органотекті шөгінділер (тірі организмдердің қалдықтарынан шөгінді түзілген)
• органогенные отложения – органогендік түзілімдер (тірі организмдердің әрекетінен пайда болған түзілімдер)
• органогенный рельеф – органогендік бедер (тірі организмдердің қызметінен пайда болған жер бедері)

Сонымен, "органогенный" сөзі геология, экология, биология, ауыл шаруашылығы сияқты салаларда кеңінен қолданылады және тірі организмдердің қатысуымен пайда болған процестер мен құбылыстарды сипаттауға арналған. Қазақ тілінде "органогендік" сөзі де осы мағынада қолданылады, бірақ кейде "органотекті" деген сөз де қолданылуы мүмкін, әсіресе шөгінділерді сипаттағанда.

Жасы келген геолог профессор Әбдірахман

Жасы келген геолог профессор Әбдірахман, студенттерімен бірге жартасты тауға саяхатқа шықты. Олар таудың құрамын зерттеп, түрлі таужыныстарды қарастырып жатты. "Бұл таудың ең қызықты бөлігі – оның органогендік таужыныстары," деді профессор. Студенттердің бірі сұрады: "Органогендік дегеніміз не, профессор? "

Профессор күлімдеп: "Жарайды, түсіндірейін. Органогендік дегеніміз – тірі организмдердің қалдықтарынан пайда болған. Мысалы, бұл органогендік әктас ежелгі теңізде өмір сүрген ұлулар мен бактериялардың қаңқаларынан қалыптасқан. Ал, мына органогендік түзілімдер – өсімдіктердің шөгінділерінен пайда болған. Демек, таудың органогендік бедері де бұрынғы өсімдіктер мен жануарлардың әсерінен қалыптасқан."

Студенттер қызығушылықпен тыңдады. Бірі: "Демек, таудың өзі де бір кезде тірі организмдердің өмірімен байланысты болған? " деді. "Солай, жастар! Табиғатта ештеңе бекерге болмайды. Әрбір таужыныс, әрбір құрылым – өткен өмірдің куәсі," деді профессор Әбдірахман. Олар таудың органогендік құрылымын зерттеуді жалғастырды, табиғаттың тарихын оқып, білімдерін арттырды.