панмиксия

Панмиксия

(грекше pan – бар, mixis – араласу) – биологияда қолданылатын термин. Оның мағынасы мәтінде берілгендей, екі сала бойынша қарастырылады:

• Бот. (ботаника) – өсімдіктерде еркін будандасу. Яғни, кез келген екі өсімдік арасында шектеусіз будандасу процесінің болуы. Бұл жағдайда, генетикалық тұрақтылыққа қарамастан, түрлер арасында араласу мүмкіндігі бар.
• Зоол. (зоология) – жануарларда еркін шағылысу. Бұл жануарлардың кез келген екі жекесі арасында, түр немесе басқа да шектеулерге қарамастан, шағылысу процесінің жүзеге асуы.

Лингвистикалық тұрғыдан алғанда:

Сөздің құрамы грек тілінен алынған екі морфемадан тұрады:

• "Pan" – "барлық", "кез келген" мағынасын білдіреді.
• "Mixis" – "араласу", "қосылу" мағынасын білдіреді.

Осылайша, "панмиксия" сөзінің этимологиялық мағынасы – "барлық араласу" немесе "кез келген қосылу" болып табылады. Бұл термин биологиялық контексте түрлер арасындағы шектеусіз будандасу немесе шағылысу процесін сипаттау үшін қолданылады. Қорыта айтқанда, "панмиксия" – биологиялық термин, ол түрлер арасындағы еркін және кез келген будандасу/шағылысу процесін білдіреді. Сөздің құрамы оның мағынасын толыққанды түсіндіреді.

Ауылдың шалбары

Қарт Қасым, гүлдерін өте жақсы көретін. Оның бағында түрлі-түрлі гүлдер өсіп, әрқайсысы өзінің сұлулығымен көзге түсетін. Бір күні, жас ботаник Марат Қасымның бағына келді.

– Қасым ата, гүлдеріңіз керемет! Бұлардың барлығын сіз өсірдіңіз бе? – деп сұрады Марат.

– Иә, Марат-ақ, өсірдім. Бірақ, мен ешқандай арнайы әдіс қолданбаймын. Гүлдерімді еркін өсуге жібердім. Бір-бірімен будандасып, жаңа түрлерді тудыруға мүмкіндік бердім. Бұл процеске ғалымдар панмиксия дейді екен, – деді Қасым ата күлімсіреп.

Марат таң қалды. – Панмиксия? Яғни, гүлдердің еркін будандасуы? Бұл өте қызық! Сіздің гүлдеріңіздің әрқайсысы – табиғаттың керемет сыйы екен.

Қасым ата бағының арасында жүріп, гүлдерін көрсетті. – Міне, қарашы, былтырдан қалған ақ гүл мен жаңадан гүлдеген қызыл гүл будандасып, қызғылт гүл пайда болды. Табиғаттың өзі – ең жақсы селекционер, – деді ол.

Марат Қасым атадан көп нәрсе үйренді. Ол панмиксияның гүлдердің жаңа түрлерін шығарудағы маңыздылығын түсінді. Содан бері Марат өзінің зерттеулерінде панмиксияны ескере бастады.