параллакс

Перевод

муж.
1) тех. (кажущееся смещение рассматриваемого предмета вследствие перемещения глаза наблюдателя) параллакс (заттың көріністік өзгерімі)
параллакс изображения штрихов → геод. штрихтарды бейнелеу параллаксы
параллакс нитей → геод. жіптер параллаксы
параллакс сетки нитей → горн. қыл жіптер параллаксы
2) астр. (кажущееся смещение светила, звезды относительно других звезд, обусловленное перемещением наблюдателя вследствие вращения и движения Земли) параллакс
годичный параллакс → астр. жылдық параллакс

AI Описание

Этимологиясы және жалпы мағынасы:

«Параллакс» сөзі грек тілінен келген. Грекше «παράλλαξ» (parallaxis) сөзі «жанындағы өзгеріс», «бұрылыс» мағынасын білдіреді. Бұл сөздің мағынасы көру бұрышының өзгеруіне байланысты заттың көрінетін орнының өзгеруін көрсетеді.

Мәтін бойынша мағынасы:

Мәтінде «параллакс» сөзі екі мағынада қолданылған:

  1. Техникалық мағынасы: Бұл мағынада параллакс – бақылаушының көзінің қозғалуы салдарынан қарастырылатын заттың көрінетін орнының өзгеруі. Яғни, заттың нақты орны өзгермейді, бірақ көру бұрышының өзгеруіне байланысты оның орны басқаша көрінеді. Мысалы, егер сіз теміржол бойында тұрсаңыз, алыстағы ағаштар сіздің қозғалысыңызға байланысты орнын ауыстырған сияқты көрінеді – бұл параллакс эффектісі.
  2. Астрономиялық мағынасы: Астрономияда параллакс – Жердің қозғалысы (айналуы және орбиталық қозғалысы) салдарынан жұлдыздың басқа жұлдыздарға қатысты көрінетін орнының өзгеруі. Бұл эффект жұлдыздың қашықтығын анықтау үшін қолданылады. Жұлдыздың параллаксы неғұрлым үлкен болса, ол Жерге соғұрлым жақын болады.

Сөздердің мағыналық байланысы:

Мәтінде берілген мысалдар параллакс түріне қарай мағынаны нақтылай түседі:

  • Штрихтарды бейнелеу параллаксы (геодезия): Геодезиялық өлшемдерде қолданылады.
  • Жіптер параллаксы (геодезия): Геодезиялық аспаптардағы жіптердің көмегімен өлшенетін параллакс.
  • Қыл жіптер параллаксы (көмір шахталары): Көмір шахталарындағы өлшемдерде қолданылады.
  • Жылдық параллакс (астрономия): Жердің жылдық қозғалысынан туындайтын жұлдыздың параллаксы.

Қорытынды:

«Параллакс» сөзі – көру бұрышының өзгеруіне байланысты заттың көрінетін орнының өзгеруін білдіретін мағыналық жүктемелі термин. Ол техникалық және астрономиялық салаларда кеңінен қолданылады және әр сала бойынша нақты мағынаға ие.

AI Пример

Ескі телескоп пен параллакс

Ескі телескоптың алдында отырған профессор Абай, жылдар бойы жұлдыздарды зерттеген еді. Ол әрқашан бір нәрсеге қызығушылық танытқан – жұлдыздардың орнының өзгеруіне.

Бір күні жас шәкірті Марат: – Профессор, мына жұлдыздың орны неге өзгеріп тұр? Бұл ғажап құбылысқа қандай түсінік бар? – деп сұрады.

Профессор Абай күлімдеп: – Марат, бұл құбылысқа «параллакс» дейміз. Біздің Жеріміздің қозғалысы мен айналысы салдарынан жұлдыздардың орны бізге көрінетіндей өзгереді. Бұл – көздің қозғалысынан туындаған заттың көріністік өзгерісі сияқты. Егер сен бір нәрсені қарап тұрып, басыңды оңға-солға қозғалтсаң, ол заттың орны өзгергендей болады, солай емес пе? – деді.

Марат ойланып: – Иә, профессор, дұрыс айтасыз. Бірақ бұл жұлдыздардың шын мәнінде орын ауыстырғанын білдірмейді ме? –

– Жоқ, Марат. Параллакс – бұл көріністік өзгеріс. Ол бізге жұлдыздың қашықтығын анықтауға көмектеседі. Жылдық параллакс арқылы біз Жердің айналысынан туындаған жұлдыздың жылдық қозғалысын өлшей аламыз. Бұл – астрономияда өте маңызды өлшем.

Профессор Абай телескопқа қарап, жұлдызды тағы да зерттеді. Параллакс – ғарыш сырларын ашуға көмектесетін құрал екенін ол жақсы білген.